'બ્લડ મની' શું છે, યમનમાં મૃત્યુદંડથી કેરળની નર્સ નિમિષા પ્રિયાને કેવી રીતે બચાવી શકાય?

યમનના જેલ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, યમનના નાગરિકની હત્યાના દોષિત કેરળની નર્સ નિમિષા પ્રિયાને 16 જુલાઈએ સના સેન્ટ્રલ જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવશે.

સમય પૂરો થઈ રહ્યો છે અને તેનો પરિવાર અને સમર્થકો 'બ્લડ મની' (દિયા, દિયા) દ્વારા માફી મેળવવા માટે છેલ્લા પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. આ ઇસ્લામિક શરિયા કાયદાની જોગવાઈ છે. આ હેઠળ, પીડિત પરિવારો નાણાકીય વળતરના બદલામાં ગુનેગારોને માફ કરી શકે છે.

ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટ 18 જુલાઈએ ફરીથી કેસની સુનાવણી કરવા જઈ રહી છે, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટને કહ્યું કે તેનો યમનના હુથી અધિકારીઓ પર કોઈ રાજદ્વારી પ્રભાવ નથી. બ્લડ મની એ તેનો જીવ બચાવવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે.

કેરળના પલક્કડ જિલ્લાના કોલેનગોડની રહેવાસી નિમિષા પ્રિયા 2008માં નર્સ તરીકે કામ કરવા માટે યમન ગઈ હતી. 2015 માં, તેણીએ યમનના નાગરિક તલાલ અબ્દો મહદી સાથે સનામાં એક ખાનગી ક્લિનિક ખોલ્યું, કારણ કે સ્થાનિક કાયદા મુજબ વિદેશી વ્યવસાયો યમનના નામે નોંધાયેલા હોવા જરૂરી છે.

તેણીના પરિવારનો આરોપ છે કે મહદીએ તેણીનો દુર્વ્યવહાર કર્યો, તેણીનો પાસપોર્ટ જપ્ત કર્યો અને ક્લિનિકની આવક ખિસ્સામાં લઈ લીધી. 2017 માં, તેણીના દસ્તાવેજો પાછા મેળવવા માટે, તેણે કથિત રીતે મહદીને એનેસ્થેટિકનું ઇન્જેક્શન આપ્યું. આ ડોઝ જીવલેણ સાબિત થયો અને મહદીનો વિકૃત શરીર પાછળથી પાણીની ટાંકીમાંથી મળી આવ્યો.

પ્રિયાની સાઉદી-યમન સરહદ નજીક ભાગી જવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. યમનની એક ટ્રાયલ કોર્ટે 2020 માં તેણીને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી હતી. સુપ્રીમ જ્યુડિશિયલ કાઉન્સિલે નવેમ્બર ૨૦૨૩માં સજાને સમર્થન આપ્યું હતું, પરંતુ બ્લડ મનીથી શરિયા કાયદા હેઠળ કેસનો ઉકેલ લાવવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો રાખ્યો હતો.

બ્લડ મની અથવા 'દિયા' એ ઇસ્લામિક શરિયા કાયદા પર આધારિત એક સિસ્ટમ છે જે ગુનેગારોને નાણાકીય વળતરના બદલામાં પીડિતના પરિવાર પાસેથી માફી માંગવાની મંજૂરી આપે છે. આ પ્રથા યમન સહિત ઘણા ઇસ્લામિક દેશોમાં પ્રચલિત છે. શરિયા કાયદા હેઠળ દિયાની કોઈ નિશ્ચિત રકમ નથી. તે સંપૂર્ણપણે પીડિતના પરિવાર સાથેની વાટાઘાટો પર આધાર રાખે છે. આ કિસ્સામાં, નિમિષાના પરિવાર અને સમર્થકોએ અહેવાલ મુજબ US $1 મિલિયન (લગભગ 8.6 કરોડ) ની ઓફર કરી છે. જોકે, અહેવાલો અનુસાર, મહદીના પરિવારે અત્યાર સુધી આ ઓફર સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો છે.

યમનના હુથીના નેતૃત્વ હેઠળના અધિકારીઓ સાથે ભારતના રાજદ્વારી સંબંધોનો અભાવ કોઈપણ ઔપચારિક હસ્તક્ષેપને સખત પ્રતિબંધિત કરે છે. કેન્દ્રએ સુપ્રીમ કોર્ટને જાણ કરી કે મધ્યસ્થી અને માનવતાવાદી માધ્યમો દ્વારા શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો છતાં, રાહત પૂરી પાડવા માટે કોઈ રાજદ્વારી માર્ગ નથી. સેવ નિમિષા પ્રિયા ઇન્ટરનેશનલ એક્શન કાઉન્સિલ, કાર્યકરો, વકીલો અને ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓનું એક જૂથ, તેણીને બચાવવાના પ્રયાસોનું સંકલન કરી રહ્યું છે. નિમિષાની માતા, પ્રેમાકુમારી, એપ્રિલ 2024 થી યમનમાં છે અને પીડિત પરિવાર સાથે સીધી વાટાઘાટો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. ભંડોળ એકત્ર કરવા અને દીવાઓ આપવા છતાં, કોઈ સફળતા મળી નથી. કેરળના મુખ્યમંત્રી પિનરાયી વિજયને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને ઘણી વખત હસ્તક્ષેપ માટે પત્ર લખ્યો છે, પરંતુ કેન્દ્રએ તેની કાનૂની અને રાજદ્વારી મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરી છે.

16 જુલાઈની ફાંસીની તારીખ યમનના જેલ અધિકારીઓ અને મધ્યસ્થી વચ્ચે વાટાઘાટો દ્વારા નક્કી કરવામાં આવી હતી, કોઈ ઔપચારિક રાજદ્વારી સૂચના દ્વારા નહીં. સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંની સમીક્ષા 18 જુલાઈના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણીમાં કરવામાં આવશે, પરંતુ યમનની ન્યાયતંત્ર ભારતના કાનૂની કેલેન્ડરના આધારે ફાંસીની સજા મુલતવી રાખવા માટે બંધાયેલી નથી. જ્યાં સુધી અચાનક કોઈ ઉલટાવી ન લેવામાં આવે, ત્યાં સુધી ભારતની સુનાવણી છતાં પ્રિયાની ફાંસી ચાલુ રહી શકે છે.

બ્લડ મની સમાધાન દ્વારા ભારતીય નાગરિકો ફાંસીમાંથી છટકી જવાના ઘણા કિસ્સાઓ બન્યા છે. જો કે, આ કેસોમાં એવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે જેમના ભારત સાથે ઔપચારિક રાજદ્વારી સંબંધો હતા, જે યમનના હુથી-નિયંત્રિત પ્રદેશથી નોંધપાત્ર તફાવત છે.

• 2019 માં, તમિલનાડુના અર્જુનન અથિમુથુએ 30 લાખ રૂપિયા ચૂકવીને કુવૈતમાં ફાંસીની સજા ટાળી દીધી.

  યુએઈ (2017) માં,200,000 દિરહામ ચૂકવીને દસ ભારતીયોને માફ કરવામાં આવ્યા.

  સાઉદી અરેબિયામાં (2006 માં), એક ભારતીયે ફાંસીથી બચવા માટે 34 કરોડ રૂપિયા ચૂકવ્યા હોવાનું કહેવાય છે.