ગુજરાત સહિત મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રના કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં સતત વરસી રહેલા વરસાદની સકારાત્મક અસર સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમ પર જોવા મળી રહી છે. ડેમમાં પાણીની આવક સતત વધી રહી હોવાથી જળસ્તરમાં પણ સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. શનિવારે સાંજે 5 વાગ્યે જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડા મુજબ છેલ્લા 24 કલાકમાં ડેમના જળસ્તરમાં 22 સેન્ટીમીટરનો વધારો નોંધાયો છે. આ વધારો રાજ્યની પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા, સિંચાઈ અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન માટે ખૂબ જ લાભદાયી માનવામાં આવી રહ્યો છે.
સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમની મહત્તમ જળસપાટી 138.68 મીટર છે, જ્યારે હાલમાં ડેમની સપાટી 127.59 મીટર નોંધાઈ છે. ઉપરવાસમાં થઈ રહેલા સતત વરસાદને કારણે આગામી દિવસોમાં જળસ્તરમાં વધુ વધારો થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
હાલમાં ડેમમાં કુલ 6,369.64 મિલિયન ક્યુબિક મીટર (MCM) પાણીનો જળસંગ્રહ ઉપલબ્ધ છે, જે કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના 67.33 ટકા જેટલો છે. ચોમાસાની શરૂઆતમાં આટલો જળસંગ્રહ રાજ્ય માટે ખૂબ મહત્વનો માનવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોના મતે જો આવનારા દિવસોમાં પણ પાણીની આવકનો આ જ પ્રવાહ યથાવત રહેશે તો ડેમની સપાટીમાં વધુ ઝડપથી વધારો થઈ શકે છે.
શનિવારે સાંજે 5 વાગ્યા સુધીમાં ડેમમાં 61,327 ક્યુસેક પાણીની આવક નોંધાઈ હતી. તેની સામે નર્મદા નદીમાં માત્ર 638 ક્યુસેક પાણી છોડવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યારે નર્મદા મુખ્ય કેનાલમાં 16,132 ક્યુસેક પાણી છોડવામાં આવી રહ્યું છે. આમ ડેમમાંથી કુલ 16,770 ક્યુસેક પાણીની જાવક કરવામાં આવી રહી છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ડેમમાં આવી રહેલા મોટાભાગના પાણીનો જળસંગ્રહ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
નર્મદા યોજના ગુજરાતની જીવનરેખા તરીકે ઓળખાય છે. આ યોજના દ્વારા રાજ્યના હજારો ગામો અને અનેક શહેરોને પીવાનું પાણી પહોંચાડવામાં આવે છે. ઉપરાંત લાખો હેક્ટર ખેતીની જમીનને સિંચાઈ માટે પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. આવા સંજોગોમાં ચોમાસા દરમિયાન ડેમમાં સતત વધી રહેલો જળસંગ્રહ ખેડૂતો, ઉદ્યોગો અને સામાન્ય નાગરિકો માટે રાહતના સમાચાર સમાન છે.
જળસંપત્તિ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર ઉપરવાસમાં પડી રહેલા વરસાદ અને પાણીની આવક પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રના જળગ્રહણ વિસ્તારોમાં સારા વરસાદના કારણે નર્મદા નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ વધ્યો છે, જેનો સીધો લાભ સરદાર સરોવર ડેમને મળી રહ્યો છે. જો આગામી દિવસોમાં પણ વરસાદનું પ્રમાણ સારું રહેશે તો ડેમમાં જળસંગ્રહમાં વધુ વધારો થશે.
કૃષિ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર ડેમમાં પૂરતો જળસંગ્રહ થવાથી ખરીફ ઉપરાંત રવિ પાક માટે પણ પૂરતું સિંચાઈનું પાણી ઉપલબ્ધ રહેશે. જેના કારણે ખેડૂતોને સિંચાઈની સમસ્યાનો સામનો કરવો નહીં પડે અને કૃષિ ઉત્પાદનને પણ વેગ મળશે. ખાસ કરીને ઉત્તર ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ જેવા પાણીની અછત ધરાવતા વિસ્તારો માટે આ સ્થિતિ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
પીવાના પાણીની દૃષ્ટિએ પણ ડેમમાં વધતો જળસંગ્રહ રાજ્ય માટે રાહતરૂપ સાબિત થશે. નર્મદા યોજના દ્વારા ગુજરાતના અનેક જિલ્લાઓમાં પીવાનું પાણી પહોંચાડવામાં આવે છે. પૂરતો જળસંગ્રહ હોવાથી આગામી ઉનાળામાં પણ પાણીની ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવામાં સરળતા રહેશે.
જળવિદ્યુત ઉત્પાદન માટે પણ ડેમમાં ઉપલબ્ધ પાણી મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે. પૂરતા જળસંગ્રહને કારણે વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો થશે, જે રાજ્યની ઊર્જાની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવામાં મદદરૂપ બનશે.
હાલ ડેમ પ્રશાસન સમગ્ર સ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહ્યું છે. હવામાન વિભાગ દ્વારા આગામી દિવસોમાં પણ ભારે વરસાદની આગાહી કરવામાં આવી છે. જો પાણીની આવકમાં વધુ વધારો થશે તો પરિસ્થિતિને અનુરૂપ ડેમમાંથી પાણી છોડવાનો નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે. તંત્ર દ્વારા નર્મદા નદી કિનારે વસતા લોકોને સત્તાવાર સૂચનાઓ પર ધ્યાન આપવા અને કોઈપણ પ્રકારની અફવાઓથી દૂર રહેવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમમાં સતત વધી રહેલો જળસ્તર ગુજરાત માટે સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે. હાલ ડેમમાં 67.33 ટકા જળસંગ્રહ, 61,327 ક્યુસેક પાણીની આવક અને છેલ્લા 24 કલાકમાં 22 સેન્ટીમીટર જળસ્તરમાં થયેલો વધારો દર્શાવે છે કે આ વર્ષે ચોમાસું નર્મદા યોજના માટે લાભદાયી સાબિત થઈ રહ્યું છે. જો વરસાદનું વર્તમાન ચક્ર યથાવત રહેશે તો આગામી દિવસોમાં ડેમ વધુ ભરાવાની સંભાવના છે, જેના કારણે રાજ્યની પીવાના પાણી, સિંચાઈ અને વીજ ઉત્પાદનની જરૂરિયાતોને વધુ મજબૂતી મળશે.
