Connect Gujarat
ગુજરાત

સામાજિક વનીકરણ વિભાગ દ્વારા વડોદરા અને છોટાઉદેપુર જિલ્લાઓમાં કરાઇ હાઇટેક નર્સરીની સ્થાપના

સામાજિક વનીકરણ વિભાગ દ્વારા વડોદરા અને છોટાઉદેપુર જિલ્લાઓમાં કરાઇ હાઇટેક નર્સરીની સ્થાપના
X

પર્યાવરણને પ્રોત્સાહક વૃક્ષખેતી માટે ખેડૂતોને કલોનલ વરાયટીના રોપા ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે જરૂરી રોપઉછેર આ નર્સરીઓમાં કરવામાં આવે છે.

વડોદરા એક સમયે ગુજરાતના વનોનું પ્રવેશદ્વાર ગણાતું. વડોદરાથી દક્ષિણ ગુજરાતના વન પટ્ટા તરફ જવાતુ અને અવિભાજીત વડોદરા જિલ્લાની પૂર્વપટ્ટી અને છોટાઉદેપુર વિસ્તાર વનોથી ભરપૂર હતો. છોટાઉદેપુરના નવા જિલ્લાની રચના પછી વડોદરા લગભગ વન વિસ્તારથી વંચિત છે. વડોદરાને વૃક્ષોથી હર્યોભર્યો રાખવાનો એક ઉપાય ખેડૂતોને વૃક્ષખેતી માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.

આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને સામાજિક વનીકરણ વિભાગ, વડોદરાએ મલાબાર લીમડો, ટર્બો નીલગીરી જેવી ઉન્નત કિસ્મોના રોપાઓના સમતુલિત વાતાવરણમાં વિકાસ માટે વડોદરા જિલ્લામાં નિમેટા ખાતે એક હાઇટેક નર્સરીની સ્થાપના કરી છે. સાદી નર્સરીમાં ઉછરેલા રોપાના વાવેતરને બદલે કલોનલ રોપાના વાવેતરથી લાકડુ વધુ ગુણવત્તાવાળું મળે છે, છોડની ટકવાની ક્ષમતા વધે છે અને ઉછેર ઝડપી બને છે જે વૃક્ષ ખેતીને વધુ વળતરયુક્ત બનાવે છે. આમ, નજીવી કિમતે ખેડૂતોને કલોનલ રોપા ઉપલબ્ધ કરાવીને વૃક્ષખેતીને વધુ વળતરયુક્ત બનાવવાનો અભિગમ રાખવામાં આવ્યો છે. આ કલોનલ રોપા કુદરતી તત્વોમાંથી બનાવેલી કૃત્રિમ માટીમાં ઉછેરવામાં આવે છે.

હાઇટેક નર્સરીમાં પોલીહાઉસ, ગ્રીનહાઉસ અને નેટહાઉસના ત્રણ એકમોમાં તબક્કાવાર રોપાઓને ઉછેર કરવામાં આવે છે એવી જાણકારી આપતાં કાર્યકારી નાયબ વન સંરક્ષક વિનોદ ડામોરે જણાવ્યું કે, આ પૈકી નિમેટા હાઇટેક નર્સરીના પોલીહાઉસમાં અંદાજે ૫૦ હજાર જેટલા મધર પ્લાન્ટસ ઉછેરવામાં આવ્યા છે. અહીં એ જાણી લેવું જરૂરી છે કે ક્લોન એટલે પસંદગીના ઉત્તમ વૃક્ષોમાંથી પ્રયોગશાળાઓમાં કોષના માધ્યમથી સંવર્ધિત કરાતો મૂળ રોપ છે. મૂળ વૃક્ષ જેવા જ ઉત્તમ ગુણો ધરાવે છે. હાલમાં નિમેટાની આ નર્સરીમાં નિલગીરીની ટર્બો વરાયટીના મધર પ્લાન્ટસ ઉછેરવામાં આવ્યા છે.

આ મધર પ્લાન્ટસની શાખાઓનું કટિંગ કરીને રૂટટ્રેનરમાં તેનું વાવેતર કરવામાં આવે છે અને ગરમ વરાળીયા વાતાવરણમાં પ્રથમ ગ્રીનહાઉસમાં રોપ ઉછેરવામાં આવે છે. તે પછીના તબક્કામાં નેટહાઉસમાં આ રોપને પુખ્ત થવા દેવામાં આવે છે અને તે પછી શિયાળાના કોમળ તડકામાં આ રોપાઓનું હાર્ડનીંગ એટલે કે મજબૂતીકરણ કરીને, માંગ પ્રમાણે રોપા ખેડૂતોને પૂરા પાડવામાં આવે છે.

ડામોર જણાવે છે કે, વધુ સારી ગુણવત્તાવાળા રોપઉછેરની ખાતરી માટે હાઇટેક નર્સરીમાં સાદી માટીને બદલે રોપઉછેર માટેના રૂટટ્રેનર (કુલ્ફીના મોલ્ડ જેવું ત્રિકોણાકાર વિશિષ્ઠ હથેળી જેટલી લંબાઇ ધરાવતું કુંડુ) માં વર્મીક્યુલેટ ભરવામાં આવે છે. આ અંગે વનરક્ષક રૂપલ પ્રજાપતિએ જણાવ્યું કે, તામિલનાડુ મીનરલ્સ લિમિટેડ દ્વારા ઉત્પાદિત વર્મીક્યુલેટએ અબરખની આડપેદાશ તરીકે તૈયાર કરવામાં આવતી કુદરતી તત્વોથી સભર વિશિષ્ઠ માટી છે એમ કહી શકાય. આ માટી છોડના મૂળને છીદ્રાળુતા પૂરી પાડે છે જેથી હવાની સારી અવર-જવરને લીધે રોપનો ઉછેર ઝડપી બને છે. રોપતા પહેલા ડાળીઓ (સ્ટમ્પસ) ને દવાનો પટ આપવામાં આવે છે એટલે હાઇટેક નર્સરીમાં રોગમુક્ત છોડ ઉછરે છે. ગ્રીનહાઉસ અને નેટહાઉસ પછી ખુલ્લા વાતાવરણમાં ઉછેરથી છોડ વધુ મજબૂત અને ટકાઉ બને છે. આવા રોપથી થતી વૃક્ષખેતી વધુ વળતરયુક્ત બને છે.

નિલગીરી, મલાબાર લીમડો જેવી ક્લોનલ વરાયટીના હાઇટેક નર્સરીમાં ઉછેરથી વૃક્ષવૃદ્ધિ ઝડપી થાય છે. પુખ્ત અને નિરોગી, વળાંક વગરના સીધા સોટા જેવા વૃક્ષઉછેરથી મુખ્યત્વે સારી ગુણવત્તાવાળુ અને વધુ ઇમારતી લાકડું મળે છે. સામાજિક વનીકરણ વિભાગ, વડોદરાએ ક્લોનલ વરાયટીઝના ઉછેર માટે હાઇટેક નર્સરી બનાવીને ખેડૂત મિત્રનું કામ કર્યુ છે.

Next Story
Share it