ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ટીબી) જેવા ગંભીર રોગોને હરાવવા માટે ભારતમાં સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ પ્રયાસોની સાથે, બે નવી ટીબી રસીઓ માટે મોટા પાયે ટ્રાયલ હાથ ધરવામાં આવી છે. VPM1002 અને IMMUVAC. ધ બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલ* માં પ્રકાશિત આ ફેઝ-3 ક્લિનિકલ ટ્રાયલના પરિણામો દર્શાવે છે કે બંને રસીઓ બાળકો અને પુખ્ત વયના લોકો માટે સલામત હોવા છતાં, તેઓ ટીબીના દરેક સ્વરૂપ સામે સંપૂર્ણ રક્ષણ પૂરું પાડી શકતા નથી.

પ્રિવેન્ટટીબી ટ્રાયલ શું છે?

આ ટ્રાયલ દિલ્હી સ્થિત ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના સંશોધકો દ્વારા ટીબીના કેસોની ઘટનાઓ ઘટાડવાના ઉદ્દેશ્યથી હાથ ધરવામાં આવી હતી.

  • આ ટ્રાયલ જુલાઈ 2019 અને ડિસેમ્બર 2020 વચ્ચે દિલ્હી, મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુ સહિત છ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ફેલાયેલા 18 અલગ અલગ સ્થળોએ હાથ ધરવામાં આવી હતી.
  • આ ટ્રાયલમાં 12700 થી વધુ વ્યક્તિઓ – ૬ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના – નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો જેઓ ટીબીના દર્દીઓના ઘરેલુ સંપર્કમાં હતા.
  • સહભાગીઓને રેન્ડમલી VPM1002, IMMUVAC, અથવા પ્લેસબો (દરેક જૂથમાં ૪,૨૩૯ લોકો સાથે) નો ડોઝ આપવામાં આવ્યો હતો. એક મહિના પછી, ૧૧,૮૨૯ વ્યક્તિઓને બીજો ડોઝ આપવામાં આવ્યો હતો, અને તેમનું લગભગ 38 મહિના સુધી નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. કુલ 96.7 ટકા (12295) સહભાગીઓએ ટ્રાયલ પૂર્ણ કરી.

નવી રસીની જરૂર કેમ પડી?

હાલમાં, ભારતમાં નવજાત શિશુઓને ટીબી સામે રક્ષણ આપવા માટે જન્મ સમયે બીસીજી રસી આપવામાં આવે છે. સંશોધકોના મતે, જ્યારે આ રસી નાના બાળકોને ટીબીના ગંભીર સ્વરૂપો સામે રક્ષણ આપે છે, ત્યારે તે કિશોરો અને પુખ્ત વયના લોકો માટે ખાસ અસરકારક નથી. આ અંતરને દૂર કરવા માટે ખાસ કરીને નવી રસીઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. નવી રસીઓના મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ

VPM1002: આ એક રિકોમ્બિનન્ટ રસી છે જે આનુવંશિક ઇજનેરીનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી છે. તે જર્મન ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની ‘સેરમ લાઇફ સાયન્સ યુરોપ GmbH’ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.

IMMUVAC: આ એક નિષ્ક્રિય રસી છે, જે રોગ પેદા કરતા રોગકારક રોગના બિન-ચેપી સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી છે. તે ICMR અને અમદાવાદ સ્થિત ‘કેડિલા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ’ દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવી હતી.

ટ્રાયલના અંતિમ પરિણામો શું હતા?

આ તબક્કો-3 ટ્રાયલ કોઈપણ નવી સારવારની સલામતી અને અસરકારકતાનું મૂલ્યાંકન કરવાનો અંતિમ તબક્કો રજૂ કરે છે. પરિણામો મિશ્રિત છે

સલામતી અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ: બંને રસીઓ પુખ્ત વયના અને બાળકો બંને માટે સંપૂર્ણપણે સલામત હોવાનું જાણવા મળ્યું, અને તેમણે શરીરમાં મજબૂત રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ પણ ઉત્પન્ન કર્યો.

જ્યાં નિરાશા થઈ: પરીક્ષણો દર્શાવે છે કે આ બે રસીઓમાંથી કોઈ પણ પલ્મોનરી ટીબી અથવા ટીબી પેદા કરતા સુક્ષ્મસજીવોથી થતા ચેપના અન્ય કોઈપણ સ્વરૂપને સંપૂર્ણપણે રોકવામાં સફળ રહી નથી.

ક્યાં મોટી સફળતા મળી?

ફેફસાં સિવાય શરીરના અન્ય ભાગોમાં થતા ટીબીને ‘એક્સ્ટ્રાપલ્મોનરી ટીબી’ કહેવામાં આવે છે, જે પલ્મોનરી ટીબી કરતા વધુ મૃત્યુદર સાથે સંકળાયેલી સ્થિતિ છે.

આ રસીએ 36 થી 60 વર્ષની વયના પુખ્ત વયના લોકો સહિત તમામ વય જૂથોમાં એક્સ્ટ્રાપલ્મોનરી ટીબી સામે 50.4% અસરકારકતા દર્શાવી છે. વધુમાં, 6 થી 14 વર્ષની વયના બાળકોમાં, તે ટીબીના તમામ સ્વરૂપો (પલ્મોનરી અને એક્સ્ટ્રાપલ્મોનરી બંને) સામે રક્ષણ પૂરું પાડ્યું.

આ રસીએ એક્સ્ટ્રાપલ્મોનરી ટીબી સામે રક્ષણ પૂરું પાડ્યું, ખાસ કરીને 6 થી 10 વર્ષની વયના બાળકોમાં.

આ નવી રસીઓ દરેક પ્રકારના ટીબીને રોકવામાં ૧૦૦% અસરકારક ન પણ હોય, પરંતુ ‘VPM1002’ દ્વારા એક્સ્ટ્રાપલ્મોનરી ટીબી – જે રોગનો એક પ્રકાર છે જે ઉચ્ચ મૃત્યુદર સાથે સંકળાયેલ છે – સામે ૫૦.૪% રક્ષણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે, તેને જાહેર આરોગ્યના ક્ષેત્રમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને સંભવિત રીતે ફાયદાકારક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.